Hausmynd2018-RM2017
Squeezy Sport Nutrition
Frˇ­leikur
Byrjendur
Almennur frˇ­leikur
  Jˇladagatal 2016
  Jˇladagatal 2015
  Ůjßlfun
  NŠringarfrŠ­i
  Mei­sli
  Skˇr
  Hlaupa˙tb˙na­ur
  Frˇ­leiksmolar
  Tilvitnanir
  Ţmislegt
Rß­gj÷f
Ăfingaߊtlanir
Eldri kannanir
Hlauphaldarar
Reglur
Framfarir - FÚlag
UmrŠ­ur
V÷rukynningar
Rvk. mara■on ═sl.banka
Leit
┴hugavert
Hlaupadagskrß 2019
Skrßningar Ý hlaup
Panta prˇgram
100km hlauparar
FÚlag mara■onhl.
HvÝtt bil 10 ß hŠ­
HvÝtt bil 10 ß hŠ­ - 3
Ăfingadagbˇk - 115x79
HvÝtt bil 5 ß hŠ­ - 1
hlaup.is ß Facebook
HvÝtt bil 5 ß hŠ­ - 3
English
HvÝtt bil 10 ß hŠ­ - 2
Póstur torfi@hlaup.is
Frˇ­leikur  >  Almennur frˇ­leikur  >  Ţmislegt
25.1.2004
Nřjar getgßtur um yfirbur­i kenyanskra hlaupara

Grein eftir R÷gnvald Ing■ˇrsson.

Miki­ hefur veri­ spek˙lera­ um yfirbur­i kenyanskra langhlaupara sÝ­ustu 25 ßrin. Er ■a­ maturinn, er ■a­ hlaupa-lÝfstÝllinn, er ■a­ hŠ­in yfir sjßvarmßli, er ■a­ andlegur ■rˇttur Kenyub˙a, e­a eru ■a­ einhverjir a­rir me­fŠddir eiginleikar, s.s. betri s˙refnisupptaka e­a hŠrra slutfall hŠgra v÷­va■rß­a? N˙ hefur hˇpur sŠnskra og danskra lÝfe­lisfrŠ­inga rannsaka­ mßli­ kyrfilega undanfarin 10 ßr, og ■ˇst hafa komist a­ nokkurri ni­urst÷­u um ■etta mßl (■ˇ au­vita­ er ■a­ kanske ekki allur sannleikurinn). A­alpaur ■essarra rannsˇkna er heimsfrŠgi lÝfe­lisfrŠ­ingurinn Bengt Saltin. Ni­urst÷­ur ■essarra rannsˇkna voru kynntar i sŠnska sjˇnvarpinu Ý gŠrkveldi, Ý ■Šttinum "Nova", sem er sambŠrilegt vi­ "Nřjasta tŠkni og vÝsindi". ╔g geri hÚr tilraun til a­ endursegja innihald ■ßttarins Ý stuttu mßli. Ni­urst÷­urnar eru ekki enn■ß birtar ■ar sem veri­ er a­ leggja mat ß gildi ■eirra af nefnd ˇhß­ra vÝsindamanna. En ■Šr eru engu a­ sÝ­ur athyglisver­ar.

Ni­urst÷­urnar koma a­ m÷rgu leiti ß ˇvart, ekki sÝst vegna ■ess a­ sřnt ■ykir a­ allar fyrri tilgßtur um "kanyanska kraftaverki­", hafa veri­ bygg­ar ß řktum s÷gus÷gnum og fordˇmum. S˙ ˙tskřring sem vi­ fßum n˙na a­ heyra er alveg nř af nßlinni (j˙, j˙, Úg ver­ a­ treina ■etta a­eins). Bakgrunnurinn er ■essi. Ekki eru ÷ll ■jˇ­arbrot Kenyu jafn fˇtfrß. Hinga­ til hafa nßnast allir bestu hlaupararnir veri­ af Kalenjin-Štt, ■.e.a.s. minnihlutahˇp b˙settur Ý fjallahÚru­um Kenyu. Ůetta ■jˇ­arbrot telur um 3 milljˇnir manna. Rannsˇknirnar bygg­ust ß samanbur­arrannsˇknum ß sambŠrilegum hˇpum danskra og kalenjiniskra karlmanna ß mismunandi ÷ldrum, bŠ­i ■jßlfu­um og ˇ■jßlfu­um. Rannsˇknirnar einskor­ast vi­ karlmenn af■vÝ a­ hlaup kvenna Ý Kenyu heyrir enn■ß til undantekninga. B÷rn af bß­um kynjum hlaupa, en fßum konum bř­st m÷guleiki til a­ leggja stund ß Šfingar eftir gelgjuskei­ til a­ komast Ý heimsklassa.

Ni­urst÷­ur ■essara rannsˇkna voru ■Šr a­ matarŠ­i var ˙tiloka­ sem ßhrifavaldur. Einnig var sřnt fram ß a­ s˙refnisupptaka Dana og Kalenjin-b˙a, var s˙ sama, ■rßtt fyrir a­ Kalenjin-fˇlki­ břr i 2000 m.h.y.s. Reyndar voru vÝsindamennirnir sannfŠr­ir um a­ ■a­ vŠri Kalenjin-hlaupurunum til baga a­ b˙a og Šfa Ý svo mikilli hŠ­. HŠgt er a­ Šfa ß miklu hŠrra ßlagi vi­ sjßvarmßl, og endurheimtir eftir Šfingar ganga hra­ar. Reyndin sřnir lÝka a­ Kalenjin-hlauparar ver­a oftast miklu betri ■egar ■eir flytja til Evrˇpu og Šfa og keppa vi­ sjßvarmßl. Samansetning v÷­va■rß­a var s˙ sama, og ekki var hŠgt a­ sjß a­ Kalenjin-b˙arnir pÝndu sig meira en Danirnir. Ůvert ß mˇti var frekar hŠgt a­ sjß a­ Danirnir pÝndu sig mun meira Ý hßmarksgetuprˇfum, mŠlt i hlutfall af hßmarkss˙refnisuppt÷ku og magn mjˇlkursřru. Ůa­ er a­ segja, engan lÝfe­lisfrŠ­ilegan mun var hŠgt a­ sjß, a­ svo komnu. Ůetta komu vÝsindam÷nnunum reyndar ekki ß ˇvart, vegna ■ess a­ vita­ var a­ ■a­ er miklu minni erf­afrŠ­ilegur munur ß Austurafrikub˙um og Evrˇpub˙um, en ß milli Austur- og Vesturafrikub˙um.

Miki­ hefur veri­ tala­ um a­ Kenyub˙ar hlaupi miki­ frß barnsaldri, en Ý ■essari k÷nnun ■ˇttust vÝsindamennirnir komast a­ ■vÝ a­ enginn munur vŠri ß daglegri virkni danskra og kenyanskra ungmenna, e­a kanski a­ d÷nsk ungmenni vŠru frekar VIRKARI en jafnaldrar sÝnir Ý Kenya. Keny÷nsk b÷rn eiga a­ me­altali 2-3 km Ý skˇlann, heimanfrß sÚr, en b˙a oft Ý skˇlanum. S÷gusagnir um b÷rn sem hlaupa 10 km Ý og ˙r skˇlanum, og meira a­ segja heim Ý hßdeginu, heyrir ■vi til undantekninga, og ekki hŠgt a­ sjß a­ bestu hlauparar Kenyu hafi almennt slÝkan bakgrunn. Samanbur­ur ß ˇ■jßlfu­um ungmennum sřnir ■a­ lÝka a­ engin munur er ß s˙refnisuppt÷ku og v÷­vasamsetningu. Ekki var hŠgt a­ sjß neinn mun ß sambŠrilegum hˇpum danskra og kalenjiniskra karlmanna, nema ■ann a­ ■eir sÝ­arnefndu hlaupa fjandanum miklu hra­ar en ■eir fyrri. A­ me­altali skildu 2 min og 20 sek Ý 5 km hlaupi milli ˇ■jßlfa­ra ungmenna Ý Danm÷rku og Kenyu.

LÝka var rannsaka­ hvernig ˇ■jßlfu­ ungmenni brug­ust vi­ ■jßlfun, me­ ■vÝ a­ bera saman breytingu fyrir og eftir ßkve­na Šfingaߊtlun. Enginn munur var ß breytingunni, en Kalenjin-ungmennin hlupu hra­ar bŠ­i fyrir og eftir ŠfingatÝmabili­.

Ůß var fari­ Ý a­ rannsaka hlaupahagkvŠmnina, og loksins kom fram munur. Kalenjin-hlaupararnir eyddu a­ me­altali 10% minni orku ß sama hlaupahra­a og danskir jafnaldrar sÝnir. En afhverju? MŠlingar sřndu a­ ■ˇ a­ Kalenjin-hlaupararnir vŠru 5 cm styttri en Danirnir, a­ me­altali, ■ß h÷f­u ■eir 2 cm lengri fˇtleggi, en EKKI var hŠgt a­ tengja fˇtlengd vi­ hlaupahagkvŠmni e­a hra­a. Langleggja­ir hlupu ekki betur. A­ lokum fÚkk danski lÝfe­lisfrŠ­ingurinn Larsen ■ß hugmynd a­ mŠla umfang (massa) fˇtleggjanna ne­an vi­ hnÚ. Hugmyndin kom til vegna annarra rannsˇkna ■ar sem haf­i komi­ fram a­ s˙refnisupptakan jˇkst vi­ sama hlaupahra­a, ef lˇ­ voru sett ß fˇtleggina, og h˙n jˇkst eftir ■vÝ sem lˇ­in voru fest ne­ar ß leggin ■ˇ a­ ■yngdin vŠri s˙ sama. Bingˇ! ═ ljˇs kom a­ Kalenjin-karlmenn hafa mun umfangsminni ne­ri fˇtleggi en danskir jafnaldrar sÝnir, og ■ar me­ lÚttari fŠtur. ŮvÝ lÚttari sem ne­ri fˇtleggirnir eru, ■eim mun minni orka fer Ý pend˙l-hreyfingu fˇtleggjanna vi­ hlaup. Ůeir sem i­ka­ hafa skÝ­ag÷ngu kannast vi­ ■ß breytingu sem skÝ­ag÷ngustafir hafa gengi­ Ý gegnum ß undanf÷rnum 15 ßrum. ┴­ur voru trissurnar ne­st ß stafnum nokku­ ■ungar og fyrirfer­armiklar, og stafurinn ger­ur ˙r r÷ri sem var nokkurnveginn jafn svert alla lei­ frß handfangi ni­ur Ý trissu. Smßm saman hafa trissurnar minnka­ (Ý dag eru ■Šr V-laga), og stafurinn mjˇkkar mj÷g miki­ ni­ur frß handfanginu. Ůessi breyting var­ til vegna ■ess a­ miklu minni orka fer i stafasveifluna ■eim mun lÚttari sem stafurinn er a­ ne­an.

Enn■ß er ekki sÚ­ fyrir um hvort ■essi ˙tskřring nŠgir til ■ess a­ ˙tskřra allan ■an mun sem er ß milli afrekum Kalenjin-hlaupara og Evrˇpub˙a. Ůa­ gefur okkur ■ˇ hugmynd um a­ vŠgi annarra ˙tskřringa hafa veri­ řktar. En, anna­ mßl er a­ ■etta gefur okkur athyglisver­ar upplřsingar um hvernig hŠgt er a­ sjß ß fˇlki hvort ■a­ geti or­i­ afbur­a hlauparar, ■vÝ lÝti­ umfang ne­ri fˇtleggjar er nßtturulega ekki bara gott fyrir Kalenjin-hlaupara. Rannsˇknirnar sřndu a­ Danir me­ minna umfang h÷f­u betri hlaupahagkvŠmni en Danir me­ stŠrra umfang, og sama gilti innbyr­is milli Kalenjin-hlaupara. Spurningin er, er hŠgt a­ sjß ■etta ß Ýslenskum hlaupurum? Ef mig misminnir ekki alldeilis, ■ß hafa Jˇn Di­rikson, ┴gust ┴sgeirsson, Sigf˙s Jˇnsson, Sigur­ur P. Sigmundsson, Daniel Gu­mundsson, Sigmar Gunnarsson, Jˇhann Ingibergsson o.fl. allir veri­ hlauparar sem hafa haft afar netta ne­ri fˇtleggi. Ekki mß gleyma kvenpeningnum, en ■ar sem rannsˇknirnar hafa hinga­ til einungis mi­ast vi­ karlmenn ■ß mß ekki fullyr­a of miki­ um ■a­ mßl.

A­ lokum. Ef ■essar ni­urst÷­ur eru rÚttar, ■ß er ˙tskřringin ß ■vÝ a­ ß Islandi koma fßir afbur­a langhlauparar fram, ekki leti barna og unglinga ß ═slandi, eins og stundum er stungi­ upp ß (mÚr hefur ■ˇtt slÝkar vangaveltur vera hßlfger­ mˇ­gun vi­ ungt fˇlk ß ═slandi og algerlega ß skj÷n vi­ atorkusemi ■eirra, t.d. Ý sumarvinnunni). Vandamßli­ er frekar sß a­ afar lÝtill skilningur er ß ═slandi fyrir Ý■rˇttagreinum eins og langhlaupum sem krefjast ßstundunar langt upp˙r tßningaaldri, og sem gefur ekki miki­ Ý a­ra h÷nd. Langhlauparar ver­a ekki gˇ­ir fyrr en upp˙r 25 ßra aldri, sem gengur ekki vel saman vi­ Ýslenskt hugarfar. Eftir ■vÝ sem mÚr best sřnist, ■ß eru afreksÝ■rˇttir a­allega stunda­ar ß menntaskˇlaaldri ß ═slandi, og t.d. Ý sundi er hŠgt a­ komast nokku­ langt ß ■eim aldri. Ý nokkrum tilfellum halda ■au ßfram Ý hßskˇla sem nß­ hafa svo gˇ­um ßrangri ■au hafa nß­ Ý Ý■rˇttastyrk, en oftast tekur lÝfsgŠtakapphlaupi­ yfir a­ menntaskˇla loknum. SamfÚlagi­ Štlast til ■ess. Ůessi tilgßta er au­vita­ bara bygg­ ß minni persˇnulegu athugunum ß muninum ß Ýslenska og sŠnska kerfinu, og ß ekki a­ taka of alvarlega. En, a­ mÝnum dˇmi er ■a­ vi­ lok menntaskˇla sem vandamßl Ýslenskra langhlaupara byrjar, ekki Ý barnŠsku, ■vÝ einmitt ■ar ver­a Šfingarnar a­ aukast svo miki­ a­ ekki er hŠgt a­ stunda e­lilegt nßm, e­a vinnu, en einmitt e­lilegt nßm e­a vinna er Ýslenskum hlaupurum nau­syn vegna ■ess a­ ß ■eim aldri eru ■eir ekki or­nir nˇgu gˇ­ir til a­ vera styrkhŠfir. Ůa­ er einfaldlega ekki til fjßrhagslegur stu­ningur vi­ Ýslenska langhlaupara, og ■vÝ mi­ur hafa ■eir ekki me­fŠdda "spˇaleggi" sem gera ■eim kleift a­ hlaupa hßlft mara■on ß 62 mÝnutum i sinni fyrstu keppni, eins og dŠmi eru um Ý Kenyu.

 

Til baka
 
 
Athugasemdir
 
 
Settu inn athugasemd:













 
Sportv÷rur 2XU J˙nÝ 2019
HvÝtt bil 5 ß hŠ­ - 3
Könnun
┴ hva­a skˇtegund hljˇpst ■˙ Ý ReykjavÝkurmara■oni 2019?
Adidas
Asics
Brooks
Ecco
Hoka OneOne
New Balance
Newton
Nike
Mizuno
On
Puma
Reebok
Saucony
Under Armour
Anna­
 
 
 
© Allur rÚttur ßskilinn. Birting ß ■essu efni ß ÷­rum mi­lum er ˇleyfileg nema me­ leyfi hlaup.is